Veel organisaties denken bij een cyberaanval aan één dramatisch moment:
een hacker breekt in, steelt data en verdwijnt.
De werkelijkheid is meestal minder spectaculair en juist daarom gevaarlijker.
In de praktijk is het initiële binnendringen vaak niet het einddoel, maar slechts het begin. Zodra een aanvaller toegang heeft tot één systeem of account, start een fase die binnen cybersecurity bekendstaat als laterale beweging.
En dat is precies waar de meeste schade ontstaat.
De mythe van de ‘grote hack’
Films en nieuwsberichten schetsen graag hetzelfde beeld: één briljante aanval, één kwetsbaarheid, directe impact.
Maar echte aanvallen verlopen zelden zo lineair.
Wat veel vaker gebeurt:
- Een relatief kleine ingang wordt gevonden
- De aanvaller verkent de omgeving
- Rechten en toegang worden uitgebreid
- Systemen worden gecombineerd
- Pas daarna volgt de daadwerkelijke aanval
De eerste kwetsbaarheid is dus vaak niet de grootste fout.
Het is de combinatie van factoren daarna die een incident mogelijk maakt.
Wat betekent laterale beweging eigenlijk?
Laterale beweging is het proces waarbij een aanvaller zich binnen een netwerk of digitale omgeving verplaatst nadat de eerste toegang is verkregen.
Niet van buiten naar binnen, maar van binnen naar verder binnen.
Denk aan situaties zoals:
- Van een werkplek naar een fileserver
- Van een testomgeving naar productie
- Van een laag-privilege account naar adminrechten
- Van één cloudservice naar meerdere resources
Het doel is vrijwel altijd hetzelfde: meer toegang, meer controle en uiteindelijk toegang tot systemen of data met hogere waarde.
Hoe ziet dit er in de praktijk uit?
Een aanval start zelden met volledige controle over een omgeving.
Veel realistischer scenario’s zijn:
- Gestolen gebruikerscredentials
- Phishing op een medewerker
- Kwetsbare VPN-configuratie
- Onveilige API-token
- Vergeten testaccount
In zo’n situatie heeft een aanvaller bijvoorbeeld toegang tot één omgeving, één applicatie-account of één server.
Wat volgt is meestal geen directe aanval, maar een periode van verkenning.
Stap 1 – Oriëntatie en informatieverzameling
Een aanvaller probeert eerst inzicht te krijgen in de omgeving:
- Welke systemen zijn bereikbaar?
- Welke shares bestaan er?
- Welke gebruikers zijn actief?
- Waar draaien admin-accounts?
- Welke netwerksegmenten bestaan?
Dit gebeurt via activiteiten zoals interne netwerkscans, enumeratie van identity services, het zoeken naar opgeslagen credentials en het analyseren van configuratiebestanden.
Voor een organisatie vaak onzichtbaar.
Voor een aanvaller cruciaal.
Stap 2 – Privilege escalation
Met beperkte rechten kom je niet ver. Daarom zoekt een aanvaller vrijwel altijd naar manieren om rechten uit te breiden.
Voorbeelden:
- Misconfiguraties in rechtenstructuren
- Overbodige adminrechten
- Kwetsbare services
- Token- of sessiemisbruik
Een kwetsbaarheid die op zichzelf een beperkte impact lijkt te hebben, kan hier ineens leiden tot volledige controle.
Stap 3 – Laterale verplaatsing
Zodra rechten zijn uitgebreid, begint de aanvaller zich actief te verplaatsen naar interessantere systemen.
Denk aan:
- Centrale servers
- Databases
- Identity providers
- Managementinterfaces
- Cloud control layers
Technieken variëren van misbruik van trust-relaties en remote management tot het combineren van configuratiefouten en toegangsrechten.
Elke stap vergroot de potentiële impact.
Waarom dit zo gevaarlijk is
Veel organisaties focussen sterk op de vraag:
“Hoe kwam de aanvaller binnen?”
Terwijl de strategisch belangrijkere vraag is:
“Wat kon de aanvaller daarna bereiken?”
Een phishing-mail is vervelend.
Laterale beweging richting kritieke systemen is existentieel.
De rol van zwakke netwerksegmentatie
Laterale beweging wordt eenvoudiger wanneer netwerken onvoldoende gescheiden zijn.
Typische oorzaken:
- Platte netwerken
- Te ruime firewallregels
- Onvoldoende scheiding tussen omgevingen
- Overlappende rechten
Wanneer systemen vrij met elkaar kunnen communiceren, geldt dat ook voor een aanvaller.
Laterale beweging in cloudomgevingen
Cloudomgevingen vormen hier geen uitzondering.
Veelvoorkomende risico’s:
- Over-permissioned IAM-rollen
- Role chaining
- Onvoldoende gescheiden accounts
- Misbruik van metadata services
De dynamiek verschilt van traditionele netwerken, maar het onderliggende probleem blijft hetzelfde: onbedoelde toegangspaden.
Waarom traditionele scans dit vaak missen
Een vulnerability scan detecteert bekende kwetsbaarheden en configuratieproblemen, maar toont zelden hoe rechten, systemen en instellingen samen een aanval mogelijk maken.
Laterale beweging is geen checklistprobleem, maar een context- en samenhangprobleem.
Wat een goede pentest hier wél doet
Een inhoudelijk sterke pentest onderzoekt:
- Hoe ver een aanvaller daadwerkelijk kan komen
- Welke routes binnen de omgeving bestaan
- Hoe rechtenstructuren misbruikt kunnen worden
- Welke combinaties tot kritieke scenario’s leiden
Niet alleen “kwetsbaarheid gevonden”, maar “scenario mogelijk”.
Wat organisaties zichzelf zouden moeten afvragen
Als een aanvaller toegang krijgt tot één werkplek, één account of één server:
- Welke systemen zijn dan bereikbaar?
- Kunnen rechten worden uitgebreid?
- Is toegang tot gevoelige data mogelijk?
- Kan productie worden beïnvloed?
Deze vragen bepalen de werkelijke impact van een incident.
Conclusie: Binnenkomen is slechts het begin
De meeste ernstige security-incidenten ontstaan niet door één fatale kwetsbaarheid, maar door wat daarna mogelijk blijkt.
Laterale beweging maakt van beperkte toegang een serieus bedrijfsrisico.
Organisaties die alleen kijken naar preventie missen het vervolg.
Organisaties die laterale beweging begrijpen versterken hun daadwerkelijke weerbaarheid.
Wil je inzicht in hoe een aanvaller zich binnen jouw omgeving zou kunnen verplaatsen?
Een gerichte pentest maakt zichtbaar:
- Welke systemen bereikbaar zijn
- Waar segmentatie tekortschiet
- Hoe rechtenstructuren kunnen worden misbruikt
- Welke aanvalspaden realistisch zijn
Bekijk onze diensten voor een netwerk pentest en cloud pentest.